Terwijl in de aanloop naar 17 oktober naar goede gewoonte overal sensibiliseringsacties plaatsvinden rond Wereldarmoededag, verkent Vincentius met het Community Lab een andere piste. Geen verontwaardiging of noodkreet om meer middelen, maar een sociale denktank rond één fundamentele vraag: hoe kunnen we samen anders naar armoede en hulpverlening kijken?
Een samenleving onder druk
De timing is niet toevallig. Met uitputtende begrotingsrondes bevindt België zich in woelig water, waarbij de druk op mensen in bestaansonzekerheid en op de begeleidende organisaties nog verder toeneemt. Wie zijn uitkering verliest en geen werk vindt, komt sinds de hervormingen vaak bij een OCMW terecht. Van dat OCMW wordt verwacht dat het mensen begeleidt naar zelfredzaamheid en werk, terwijl het zelf moet snoeien in eigen dienstverlening en activeringscapaciteit. De grote maatschappelijke uitdagingen komen zo altijd maar dichter bij de voordeur van de lokale besturen en van het lokale middenveld.
Ook voor organisaties als Vincentius is het alle zeilen bijzetten. Wanneer armoede toeneemt en publieke voorzieningen onder druk staan, is materiële hulp aan mensen in moeilijkheden de reddingsboei. Net zoals vrijwilligerswerk dat is: niet ter vervanging van sociale bescherming of professioneel sociaal werk, en evenmin als excuus om publieke verantwoordelijkheid af te bouwen. Wel als een extra laag van solidariteit die ervoor zorgt dat mensen niet alleen door een systeem worden geholpen, maar ook door andere mensen.
Een voedselpakket, een sociale kruidenier, hulp bij papierwerk of gewoon iemand die luistert: het lost structurele armoede niet op. Maar het voorkomt wel dat iemand verder wegzakt. En het kan het begin zijn van opnieuw aansluiting vinden bij een gemeenschap. Precies daar ziet Vincentius een positieve kracht die in het debat over armoede soms onderbelicht blijft: mensen zijn niet alleen hulpvragers. Ze zijn ook burgers, buren, vrijwilligers, ouders, talenten en zélf ook potentiële helpers onderling.
Dat is de reden waarom Vincentius op deze Wereldarmoededag niet alleen wil spreken over wat mensen en organisaties nodig hebben, maar ook over wat mensen voor elkaar kunnen betekenen.
Honger stillen, en zoveel meer
Vincentius staat midden in de dagelijkse realiteit van armoede en bestaansonzekerheid, in de Belgische steden, wijken en dorpen. Met 283 lokale afdelingen en meer dan 6.500 vrijwilligers is de organisatie een van de grote actoren van de materiële hulpverlening in België, maar ook zoveel meer. De aangesloten verenigingen behoren samen zowat de grootste verdeler van voedsel afkomstig van de Belgische Voedselbanken en Europese middelen uit het ESF+.
Zoals gezegd: voedselhulp is noodhulp en lost armoede niet op. Maar honger vandaag wacht niet op het beleid van morgen. Is het daarom dat vandaag één vijfde van alle mensen in België een beroep doet op voedselnoodhulp?
Vincentius is daarom maar al te blij met organisaties die sensibiliseren, manifesteren of beleidsmakers aanspreken op structurele oplossingen. Sterkere sociale bescherming, betaalbare huisvesting, kwaliteitsvol onderwijs en toegang tot gezondheidszorg blijven noodzakelijk.
Helaas, niet elk antwoord op armoede kan beginnen met de vraag wat de overheid er nog bij moet nemen. Als burgerbeweging kiest Vincentius daarom voor een andere rol: die van een complementaire partner van lokale besturen, dicht bij mensen en dicht bij de praktijk. Dat betekent niet dat deze tandem overal vanzelfsprekend is. Steeds meer hulpvragen, complexere situaties, stijgende kosten, en toenemende druk op vrijwilligers maken ook het middenveld kwetsbaar.
En toch nemen elke dag opnieuw duizenden vrijwilligers en private sponsors belangeloos verantwoordelijkheid op. Simpelweg omdat een samenleving nu eenmaal ook bestaat uit mensen die naar elkaar omkijken. Jong of oud, rijk of arm. Noem het gemeenschapsopbouw, zorgzame buurtwerking of jawel, een spontane herverdeling van rijkdom.
Het Community Lab: van participatie tot emancipatie
Precies in die context organiseerde Vincentius samen met de Université de Mons, De Link en UCLL zijn Community Lab: een sociale denktank van twintig leden die bestaat uit vrijwilligers, begeleiders en mensen die zelf beroep doen of ooit deden op hulp. Onze ervaringsdeskundigen.
Tijdens een interactieve tweedaagse in afzondering, kregen ze één centrale vraag mee: hoe kunnen mensen die vandaag hulp ontvangen, morgen ook zelf een actieve rol opnemen, binnen de vereniging én daarbuiten? Het gaat niet zozeer om mensen in armoede het woord te geven omdat dat maatschappelijk correct klinkt, maar om de eigen werking kritisch te evalueren. Hoe laten we ervaringsdeskundigheid concreet renderen in twee richtingen, verder dan de vergaderzaal. En waarom?
Dat lijkt eenvoudig. In de praktijk vraagt het een andere kijk op de verhouding tussen vrijwilliger en hulpvrager. Want wie pakweg naar een sociale kruidenier komt, wordt vandaag in de eerste plaats gezien als iemand die hulp nodig heeft. Het Community Lab draait die vraag om. Wat kan diezelfde persoon morgen betekenen voor anderen? Nieuwe bezoekers onthalen?
Een vertrouwenspersoon worden? Mee nadenken over de werking? Andere mensen met een gelijkaardige ervaring bereiken? Zelf vrijwilliger worden? Participatie. Het woord is gevallen.
Vrijwilligerswerk geeft vertrouwen en verantwoordelijkheid, maar ook competenties, werkervaring en sociale contacten. Het is een opstap vormen naar opleiding, activering en uiteindelijk werk. Hoe kan je doorgroeien naar een engagement buiten de veilige omgeving van de lokale vereniging? Dat is meer dan participatie. Dat is burgerschap, emancipatie.
Ervaringsdeskundigheid, participatie en emancipatie. Rond deze drie assen is het Community Lab opgebouwd. Zo draagt Vincentius - bewust of onbewust - bij aan wat ook het beleid vandaag nastreeft: minder afhankelijkheid, meer zelfredzaamheid. En vooral meer kansen om opnieuw volwaardig iets bij te dragen aan de samenleving.
Bekijk de aftermovie via https://www.vincentdepaul.be/community-lab